Çocukların Gözünden Dijital Dünya Paneli

Çocukların Gözünden Dijital Dünya: ÇOÇA Paneline Katıldık

27 Nisan 2026 Pazartesi günü Bilgi Çocuk Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin (BİLGİ ÇOÇA) düzenlediği "Çocukların Gözünden Dijital Dünya" panelinde Zemberek olarak yer aldık.

BİLGİ ÇOÇA, 2007'den bu yana çocuk hakları, çocuk katılımı, çocuğun iyi olma hâli, çocuk işçiliğiyle mücadele ve toplumsal cinsiyet eşitliği gibi pek çok başlıkta araştırmalar, eğitim materyalleri ve modeller üreterek Türkiye'de bu alanın temel referans yapılarından biri hâline geldi. Çocukları araştırmaların ve uygulamaların öznesi olarak konumlandıran, anlamlı katılımı bir yöntem olarak benimseyen yaklaşımıyla hem akademik hem de saha çalışmalarına yön verdi. Şubat 2026 itibarıyla yoluna Bilgi Çocuk Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi olarak devam edecek. Merkez oluşunu kutlama vesilesiyle düzenlenen hibrit panel, çocuk çalışmalarının kritik gündemlerinden biri olan dijital dünya tartışmalarına odaklandı.

Başak Akkan'ın moderatörlüğündeki panelde ilk olarak Esra Ercan Bilgiç, riskleri ve olanaklarıyla çocuklar açısından dijital dünya üzerine çerçeve bir sunum yaptı. Ardından Pınar Uyan Semerci ve Gözde Durmuş, "Krizler Çağında Çocuk Olmak" araştırması kapsamında çocukların dijital dünyaya ilişkin algılarını ve yapabilirliklerini ele aldı. Cansu Yalçıner ve Alper Kerpiççi ise Zemberek adına "Dijital Yerli Mitinden Gerçek Deneyimlere: Çocukların Teknoloji Pratikleri" başlıklı sunumu paylaştı.

Sunumumuzda son üç yılda Hatay, Adıyaman, Urfa, Maraş ve İstanbul'da çocuklarla yürüttüğümüz atölyelerden örnekler üzerinden "dijital yerli" kavramını tartışmaya açtık. 2001'de Marc Prensky tarafından ortaya atılan ve bu nesli teknolojinin "ana dilini" konuşan bir kuşak olarak tanımlayan bu kavram, akademik literatürde yıllardır eleştirilse de politika belgelerinde, eğitim söyleminde ve günlük dilde dolaşmaya devam ediyor.

Sahadan gördüğümüz şu: "Dijital yerli" diye tek bir kategorinin altına sığmayacak kadar farklı çocuk gerçeklikleri var. Telefonu olmayan, ortak hesapla sosyal medyaya giren, 5GB paketle ödev, oyun ve sosyal hayatı yöneten çocuklar da; sistem promptu yazarak yapay zeka davranışını şekillendiren çocuklar da aynı kavramın altına sıkıştırılıyor. Bu kavram, erişim eşitsizliklerini, mahremiyet eksikliğini ve güvenlik açıklarını görünmez kılıyor.

Çocukların dijital dünyada birer özne olduğunu kabul etmek; ama özneliği görürken yapabilirlik farklarını da görmek gerekiyor. Tek tip bir "dijital okuryazarlık" müfredatı yetmiyor. Çocuğun nereden başladığını, neye erişebildiğini, hangi cihazı kimle paylaştığını bilmek zorundayız.

Panelin tamamını ÇOÇA YouTube kanalından izleyebilirsiniz.